Kwabaal - Bewerkingsoverzicht

Colani op 11 jun 2018 om 20:01

2018-06-11T20:01:52Z

← Oudere versie		Versie van 11 jun 2018 22:01
Regel 1:		Regel 1:

	De [[~~kwabaal\|~~kwabaal]] ([[Lota_lota\|''Lota lota'']]) is een zoetwatervis van de familie van de kwabalen. Het is de enige [[~~kabeljauwachtige~~\|<span class="mw-redirect">kabeljauwachtige</span>]] die zijn hele leven in zoet water doorbrengt.		De [[kwabaal]] ([[Lota_lota\|''Lota lota'']]) is een zoetwatervis van de familie van de kwabalen. Het is de enige [[Kabeljauwachtige\|<span class="mw-redirect">kabeljauwachtige</span>]] die zijn hele leven in zoet water doorbrengt.

	De soort staat ook bekend als [[~~puitaal~~\|puitaal]], [[~~weeraal~~\|<span class="mw-redirect">weeraal</span>]] of [[~~lomp~~\|<span class="new">lomp</span>]], waarbij sommige namen ook gebruikt worden voor andere vissoorten.		De soort staat ook bekend als [[Puitaal\|puitaal]], [[Weeraal\|<span class="mw-redirect">weeraal</span>]] of [[Lomp\|<span class="new">lomp</span>]], waarbij sommige namen ook gebruikt worden voor andere vissoorten.

			[[File:Kwabaal-01.jpg\|center]]

	== <span class="mw-headline" id="Kenmerken">Kenmerken</span> ==		== <span class="mw-headline" id="Kenmerken">Kenmerken</span> ==

	Als kabeljauwachtige is de [[~~kwabaal\|~~kwabaal]] gemakkelijk herkenbaar aan de zeer lange tweede rugvin en de <span class="mw-redirect">aarsvin</span>. Ook de ene baarddraad op de kin is kenmerkend. De staart en vinnen zijn afgerond. De kwabaal heeft vaak een marmerpatroon, maar zeer jonge dieren zijn bijna zwart. Meestal is de donkergevlekte rug bruin of vuilgroen en de buik meer geelachtig.		Als kabeljauwachtige is de [[kwabaal]] gemakkelijk herkenbaar aan de zeer lange tweede rugvin en de <span class="mw-redirect">aarsvin</span>. Ook de ene baarddraad op de kin is kenmerkend. De staart en vinnen zijn afgerond. De kwabaal heeft vaak een marmerpatroon, maar zeer jonge dieren zijn bijna zwart. Meestal is de donkergevlekte rug bruin of vuilgroen en de buik meer geelachtig.

	== <span class="mw-headline" id="Leefwijze">Leefwijze</span> ==		== <span class="mw-headline" id="Leefwijze">Leefwijze</span> ==

	Het voedsel van de kwabaal bestaat in hoofdzaak uit [[~~insectenlarven~~\|insectenlarven]], [[~~kreeftachtigen~~\|kreeftachtigen]] en vissen. Ze jagen in de ochtend- en avondschemering, terwijl ze overdag schuilen onder wortels of in rotsspleten.		Het voedsel van de kwabaal bestaat in hoofdzaak uit [[Insectenlarven\|insectenlarven]], [[Kreeftachtigen\|kreeftachtigen]] en vissen. Ze jagen in de ochtend- en avondschemering, terwijl ze overdag schuilen onder wortels of in rotsspleten.

	== <span class="mw-headline" id="Habitat_en_knelpunten">Habitat en knelpunten</span> ==		== <span class="mw-headline" id="Habitat_en_knelpunten">Habitat en knelpunten</span> ==
Regel 20:		Regel 22:
	== <span class="mw-headline" id="Verspreiding_en_voorkomen">Verspreiding en voorkomen</span> ==		== <span class="mw-headline" id="Verspreiding_en_voorkomen">Verspreiding en voorkomen</span> ==

	=== <span class="mw-headline" id="~~Status_buiten_Nederland_en_België~~">Status buiten Nederland en België</span> ===		=== <span class="mw-headline" id="Status_buiten_Nederland_en_Belgi.C3.AB">Status buiten Nederland en België</span> ===

	De kwabaal komt voor in vrijwel geheel [[Eurazië\|Eurazië]] en in [[Noord-Amerika\|Noord-Amerika]], ten noorden van de 40<sup>ste</sup> breedtegraad. In Europa komt hij voor vanaf [[Noord-_en_Oost-Europa\|Noord- en Oost-Europa]] tot en met het stroomgebied van [[Po\|Po]] en [[Rhône\|Rhône]] en in de [[Balkan\|Balkan]]. In het zuiden van het Noord-Amerikaanse areaal gaat het plaatselijk slecht met de kwabaal door verstuwing van rivieren en ontbossingen in het stroomgebied. In de Grote Meren en in [[Alaska\|Alaska]] gaat de kwabaal vooruit en zijn er gezonde populaties. Er is een opmerkelijk verschil in de lengte-gewichtrelatie van kwabalen uit rivieren en stuwmeren enerzijds en kwabalen uit meren anderzijds.		De kwabaal komt voor in vrijwel geheel [[Eurazië\|Eurazië]] en in [[Noord-Amerika\|Noord-Amerika]], ten noorden van de 40<sup>ste</sup> breedtegraad. In Europa komt hij voor vanaf [[Noord-_en_Oost-Europa\|Noord- en Oost-Europa]] tot en met het stroomgebied van [[Po\|Po]] en [[Rhône\|Rhône]] en in de [[Balkan\|Balkan]]. In het zuiden van het Noord-Amerikaanse areaal gaat het plaatselijk slecht met de kwabaal door verstuwing van rivieren en ontbossingen in het stroomgebied. In de Grote Meren en in [[Alaska\|Alaska]] gaat de kwabaal vooruit en zijn er gezonde populaties. Er is een opmerkelijk verschil in de lengte-gewichtrelatie van kwabalen uit rivieren en stuwmeren enerzijds en kwabalen uit meren anderzijds.
Regel 32:		Regel 34:
	Sinds de eeuwwisseling is er een opmerkelijke toename van de kwabaal in het stroomgebied van de [[Overijsselse_Vecht\|Overijsselse Vecht]] en [[IJssel\|IJssel]] die waarschijnlijk samenhangt met grootschalige uitzetting van jonge kwabalen in het Duitse deel van de [[Vecht\|Vecht]] en de [[Dinkel\|Dinkel]].		Sinds de eeuwwisseling is er een opmerkelijke toename van de kwabaal in het stroomgebied van de [[Overijsselse_Vecht\|Overijsselse Vecht]] en [[IJssel\|IJssel]] die waarschijnlijk samenhangt met grootschalige uitzetting van jonge kwabalen in het Duitse deel van de [[Vecht\|Vecht]] en de [[Dinkel\|Dinkel]].

	=== <span class="mw-headline" id="~~Status_in_België~~">Status in België</span> ===		=== <span class="mw-headline" id="Status_in_Belgi.C3.AB">Status in België</span> ===
	In [[België\|België]] wordt de kwabaal als uitgestorven beschouwd sinds begin jaren 70, onder andere door een verslechtering van de waterkwaliteit en de -biotopen en het verdwijnen van geschikte paai- en opgroeiplaatsen. Sindsdien is er echter heel wat ten goede gekeerd en lijkt een herintroductie kans te maken. Daarom startte de Vlaamse overheid, met name het Agentschap voor Natuur en Bos, in 1999 een herstelprogramma  voor de kwabaal. In de proefkwekerij van het [[INBO\|INBO]] in Linkebeek zijn onderzoekers er de voorbije jaren in geslaagd om kwabalen in gevangenschap te kweken. Jaarlijks kweekt het [[Instituut_voor_Natuur-_en_Bosonderzoek\|Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek]] (INBO) samen met het [[Agentschap_voor_Natuur_en_Bos\|Agentschap voor Natuur en Bos]] zo enkele duizenden jonge kwabaaltjes. De [[Grote_Nete\|Grote Nete]] en de [[Bosbeek\|Bosbeek]] werden geselecteerd als meest geschikte proeflocaties voor herintroductie. De eerste jongen werden uitgezet in 2005. Uit onderzoek van de voorbije jaren blijkt dat de uitgezette visjes opgegroeid zijn tot volwassen exemplaren van vijftig centimeter en meer, en nu blijkt dat deze dieren er voor het eerst in geslaagd zijn om zich ook voort te planten.
			In [[België\|België]] wordt de kwabaal als uitgestorven beschouwd sinds begin jaren 70, onder andere door een verslechtering van de waterkwaliteit en de -biotopen en het verdwijnen van geschikte paai- en opgroeiplaatsen. Sindsdien is er echter heel wat ten goede gekeerd en lijkt een herintroductie kans te maken. Daarom startte de Vlaamse overheid, met name het Agentschap voor Natuur en Bos, in 1999 een herstelprogramma  voor de kwabaal. In de proefkwekerij van het [[INBO\|INBO]] in Linkebeek zijn onderzoekers er de voorbije jaren in geslaagd om kwabalen in gevangenschap te kweken. Jaarlijks kweekt het [[Instituut_voor_Natuur-_en_Bosonderzoek\|Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek]] (INBO) samen met het [[Agentschap_voor_Natuur_en_Bos\|Agentschap voor Natuur en Bos]] zo enkele duizenden jonge kwabaaltjes. De [[Grote_Nete\|Grote Nete]] en de [[Bosbeek\|Bosbeek]] werden geselecteerd als meest geschikte proeflocaties voor herintroductie. De eerste jongen werden uitgezet in 2005. Uit onderzoek van de voorbije jaren blijkt dat de uitgezette visjes opgegroeid zijn tot volwassen exemplaren van vijftig centimeter en meer, en nu blijkt dat deze dieren er voor het eerst in geslaagd zijn om zich ook voort te planten.

	=== <span class="mw-headline" id="Formele_bescherming">Formele bescherming</span> ===		=== <span class="mw-headline" id="Formele_bescherming">Formele bescherming</span> ===

	De kwabaal staat als bedreigde soort op de Nederlandse [[~~rode_lijst~~\|rode lijst]]. Desondanks had deze vissoort tot 2017 geen wettelijke status als beschermd dier. Daarmee was de kwabaal het wettelijk minst beschermde (gewervelde) dier in Nederland met een rodelijststatus. Sinds 1 januari 2017 geniet de vis wettelijke bescherming krachtens artikel 3.10 van de [[Wet_Natuurbescherming\|<span class="mw-redirect">Wet Natuurbescherming</span>]] (de opvolger van de ongeldig geworden [[Flora-_en_Faunawet\|<span class="mw-redirect">Flora- en Faunawet</span>]]). De kwabaal heeft mondiaal gezien een zeer groot verspreidingsgebied en daardoor is de kans op de status kwetsbaar (voor uitsterven) gering. De [[IUCN\|IUCN]] neemt aan dat de aantallen stabiel blijven, maar sluit een lichte afname niet uit. Om deze redenen staat de kwabaal in 2013 als niet bedreigd op de [[Rode_Lijst_van_de_IUCN\|Rode Lijst van de IUCN]].		De kwabaal staat als bedreigde soort op de Nederlandse [[Rode_lijst\|rode lijst]]. Desondanks had deze vissoort tot 2017 geen wettelijke status als beschermd dier. Daarmee was de kwabaal het wettelijk minst beschermde (gewervelde) dier in Nederland met een rodelijststatus. Sinds 1 januari 2017 geniet de vis wettelijke bescherming krachtens artikel 3.10 van de [[Wet_Natuurbescherming\|<span class="mw-redirect">Wet Natuurbescherming</span>]] (de opvolger van de ongeldig geworden [[Flora-_en_Faunawet\|<span class="mw-redirect">Flora- en Faunawet</span>]]). De kwabaal heeft mondiaal gezien een zeer groot verspreidingsgebied en daardoor is de kans op de status kwetsbaar (voor uitsterven) gering. De [[IUCN\|IUCN]] neemt aan dat de aantallen stabiel blijven, maar sluit een lichte afname niet uit. Om deze redenen staat de kwabaal in 2013 als niet bedreigd op de [[Rode_Lijst_van_de_IUCN\|Rode Lijst van de IUCN]].



	[[Category:Zoetwatervissen]]		[[Category:Zoetwatervissen]]

Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met ' De kwabaal (''Lota lota'') is een zoetwatervis van de familie van de kwabalen. Het is de enige kabeljauwachtige|kwabaal (''Lota lota'') is een zoetwatervis van de familie van de kwabalen. Het is de enige kabeljauwachtige|<span class="mw-redirec...'

Nieuwe pagina

De [[kwabaal|kwabaal]] ([[Lota_lota|''Lota lota'']]) is een zoetwatervis van de familie van de kwabalen. Het is de enige [[kabeljauwachtige|kabeljauwachtige]] die zijn hele leven in zoet water doorbrengt.

De soort staat ook bekend als [[puitaal|puitaal]], [[weeraal|weeraal]] of [[lomp|lomp]], waarbij sommige namen ook gebruikt worden voor andere vissoorten.

== Kenmerken ==

Als kabeljauwachtige is de [[kwabaal|kwabaal]] gemakkelijk herkenbaar aan de zeer lange tweede rugvin en de aarsvin. Ook de ene baarddraad op de kin is kenmerkend. De staart en vinnen zijn afgerond. De kwabaal heeft vaak een marmerpatroon, maar zeer jonge dieren zijn bijna zwart. Meestal is de donkergevlekte rug bruin of vuilgroen en de buik meer geelachtig.

== Leefwijze ==

Het voedsel van de kwabaal bestaat in hoofdzaak uit [[insectenlarven|insectenlarven]], [[kreeftachtigen|kreeftachtigen]] en vissen. Ze jagen in de ochtend- en avondschemering, terwijl ze overdag schuilen onder wortels of in rotsspleten.

== Habitat en knelpunten ==

De kwabaal komt voor in helder stromend water of in betrekkelijk schone, diepe meren. Afwisseling in de bodemstructuur is belangrijk, want de vis houdt zich overdag schuil onder stenen of in holtes. Hij is 's nachts actief in het koude seizoen. De vis paait bij lage temperaturen in de winter en het vroege voorjaar. Het water moet erg koud zijn, want bij watertemperaturen boven 6 °C sterven bijna alle opgroeiende larven.

Overstromingsvlaktes zijn noodzakelijk als opgroeigebieden voor de larven en de jonge kwabalen. Waterpeilbeheersing en beekkanalisaties, waardoor er geen overstromingen in beekdalen en plassengebieden meer voorkomen, zijn belangrijke oorzaken van de verdwijning van de kwabaal. Verder is opwarming door lozingen van koelwater een nadelige factor. Ook kunnen kwabalen door verstuwing vaak de paaiplaatsen niet meer bereiken.

== Verspreiding en voorkomen ==

=== Status buiten Nederland en België ===

De kwabaal komt voor in vrijwel geheel [[Eurazië|Eurazië]] en in [[Noord-Amerika|Noord-Amerika]], ten noorden van de 40ste breedtegraad. In Europa komt hij voor vanaf [[Noord-_en_Oost-Europa|Noord- en Oost-Europa]] tot en met het stroomgebied van [[Po|Po]] en [[Rhône|Rhône]] en in de [[Balkan|Balkan]]. In het zuiden van het Noord-Amerikaanse areaal gaat het plaatselijk slecht met de kwabaal door verstuwing van rivieren en ontbossingen in het stroomgebied. In de Grote Meren en in [[Alaska|Alaska]] gaat de kwabaal vooruit en zijn er gezonde populaties. Er is een opmerkelijk verschil in de lengte-gewichtrelatie van kwabalen uit rivieren en stuwmeren enerzijds en kwabalen uit meren anderzijds.

In [[Groot-Brittannië|Groot-Brittannië]] kwam de kwabaal vroeger voor in achttien verschillende rivieren. Men vermoedt dat de vis er nu uitgestorven is. In [[Duitsland|Duitsland]], [[Frankrijk|Frankrijk]], [[Oostenrijk|Oostenrijk]] en [[Slovenië|Slovenië]] staat de kwabaal op de rode lijst.

=== Status in Nederland ===

In de periode vòòr 1950 kwam de kwabaal in Nederland voor in 21 beken en riviertjes. De vis was algemeen in de [[Drentsche_Aa|Drentsche Aa]], de [[Hunze|Hunze]] en beken van de [[Gelderse_Vallei|Gelderse Vallei]]. Er zijn waarnemingen uit de jaren vijftig uit de [[Dinkel|Dinkel]], de [[Berkel|Berkel]], de [[Ruurlose_beek|Ruurlose beek]] en het [[Kromme_Rijngebied|Kromme Rijngebied]]. In de [[Maas|Maas]] en de [[Limburgse_beken|Limburgse beken]] kwam de kwabaal toen in groten getale voor. In de jaren dertig kwam de kwabaal nog veelvuldig voor in de [[Friese|Friese]], [[Hollandse|Hollandse]] en [[Utrechtse|Utrechtse]] plassengebieden. In 1972 berichtten beroepsvissers van Zuid-Hollandse wateren dat de kwabaal was verdwenen of zeldzamer werd. Eind jaren zestig werd de kwabaal in de Maas en de Limburgse beken met uitroeiing bedreigd. Na het jaar 2000 was er geen enkele beek waarin zichzelf in stand houdende populaties aanwezig waren en verdween de vissoort uit zeven riviertrajecten en ruim 25 meren en plassen. Dit komt overeen met een achteruitgang van 70% in de omvang van het (water)areaal.

Sinds de eeuwwisseling is er een opmerkelijke toename van de kwabaal in het stroomgebied van de [[Overijsselse_Vecht|Overijsselse Vecht]] en [[IJssel|IJssel]] die waarschijnlijk samenhangt met grootschalige uitzetting van jonge kwabalen in het Duitse deel van de [[Vecht|Vecht]] en de [[Dinkel|Dinkel]].

=== Status in België ===
In [[België|België]] wordt de kwabaal als uitgestorven beschouwd sinds begin jaren 70, onder andere door een verslechtering van de waterkwaliteit en de -biotopen en het verdwijnen van geschikte paai- en opgroeiplaatsen. Sindsdien is er echter heel wat ten goede gekeerd en lijkt een herintroductie kans te maken. Daarom startte de Vlaamse overheid, met name het Agentschap voor Natuur en Bos, in 1999 een herstelprogramma  voor de kwabaal. In de proefkwekerij van het [[INBO|INBO]] in Linkebeek zijn onderzoekers er de voorbije jaren in geslaagd om kwabalen in gevangenschap te kweken. Jaarlijks kweekt het [[Instituut_voor_Natuur-_en_Bosonderzoek|Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek]] (INBO) samen met het [[Agentschap_voor_Natuur_en_Bos|Agentschap voor Natuur en Bos]] zo enkele duizenden jonge kwabaaltjes. De [[Grote_Nete|Grote Nete]] en de [[Bosbeek|Bosbeek]] werden geselecteerd als meest geschikte proeflocaties voor herintroductie. De eerste jongen werden uitgezet in 2005. Uit onderzoek van de voorbije jaren blijkt dat de uitgezette visjes opgegroeid zijn tot volwassen exemplaren van vijftig centimeter en meer, en nu blijkt dat deze dieren er voor het eerst in geslaagd zijn om zich ook voort te planten.
=== Formele bescherming ===

De kwabaal staat als bedreigde soort op de Nederlandse [[rode_lijst|rode lijst]]. Desondanks had deze vissoort tot 2017 geen wettelijke status als beschermd dier. Daarmee was de kwabaal het wettelijk minst beschermde (gewervelde) dier in Nederland met een rodelijststatus. Sinds 1 januari 2017 geniet de vis wettelijke bescherming krachtens artikel 3.10 van de [[Wet_Natuurbescherming|Wet Natuurbescherming]] (de opvolger van de ongeldig geworden [[Flora-_en_Faunawet|Flora- en Faunawet]]). De kwabaal heeft mondiaal gezien een zeer groot verspreidingsgebied en daardoor is de kans op de status kwetsbaar (voor uitsterven) gering. De [[IUCN|IUCN]] neemt aan dat de aantallen stabiel blijven, maar sluit een lichte afname niet uit. Om deze redenen staat de kwabaal in 2013 als niet bedreigd op de [[Rode_Lijst_van_de_IUCN|Rode Lijst van de IUCN]].

[[Category:Zoetwatervissen]]